|
|
 |
|
|
|
|
|
Temel Sorunlar
Makedonya toplumu zengin etnik ve kültürel ayrılıklar ile karakterize edilmektedir. Son kriz bu ayrılıkların aynı zamanda tansiyon ve potansiyel bir çatışma nedeni de olabileceğini gösterdi
Ekonomik Bölünme
 Eski Yugoslavya'nın çöküşü ile birlikte, Makedonya'da yaşayan Arnavut azınlık düzenli olarak devlet yönetimi ile ilgili işlerinden çekildiler. Gerçekte, devlet kurumlarında görevli etnik Arnavutlar çoğunlukla görevlerinden el çektirildiler ya da idari görevlere gelmeleri engellendi. Bu yüksek işsizliğe yol açtı, ülkedeki işsizlik ortalaması %30'lar seviyesindeyken, Arnavutlar arasında işsizlik %60'ları bulmaktaydı. Ana istihdam kaynağı devlet olduğu için sonuç etkileyici oldu. Bu durumun olumlu bir takım etkileri de oldu. Birçok Makedonyalı Arnavut çalışmak üzere yurt dışına çıktı ve ülkeye yurt dışından para akışı başladı. Bir çok arnavut özel işletmelerini kurdular. Bu işletmeler şu anda Makedonya'nın en hareketli özel sektörünü temsil ediyor.
Farklı dil, din ve kimlik
Arnavutlar etnik olarak Makedonya Slavları'ndan oldukça farklıdırlar. Arnavutların antik çağlarda Balkan Yarımadasına göç eden Indo-Avrupa kabilelerinden geldiklerine inanılmaktadır. Diğer taraftan Makedonyalılar geniş kitleler halinde Slav kabilelerinin Balkanlar'a göçleri sonucu 6. yüzyılda bölgeye gelmişlerdir.
Makedon Slavları ile etnik Arnavutlar din açısından da ayrışmaktadırlar. Makedonya'da yaşayan etnikArnavutların büyük çoğunluğu müslümandır. Makedonyalı slavlar ise ortodoks hristiyandır. Kimi tarihçilerin idialarına göre 15. yüzyıldan 20. yüzyıla uzanan Osmanlı hakimiyeti boyunca müslüman Arnavutlar, hristiyanlara göre daha ayrıcalıklı idiler. Bu tarihi geçmişin mirası bu gün bile hissedilmektedir.
Makedonca'nın, Eski Slavcaya en yakın dil olduğu kabul edilmektedir. Arnavut lisanı tamamen farklı olmakla birlikte Indo-Avrupa dil ağacında farklı bir dal olarak ayrılmaktadır. Makedonyalı Arnavutlar kendi dillerinde eğitim ve öğrenim görmeleri gerektiğini, Makedonca eğitimin kendilerini dezavantajlı bir konuma ittiğini savunmaktadırlar.
Denklik Statüsü Talepleri
Makedonya'daki Arnavut siyasi partileri ve Ulusal Kurtuluş Ordusu'nun (UÇK) etnik Arnavut gerillaları Makedon çoğunluğa göre politik düzlemde anayasal denklik talep ediyorlar.
Etnik Arnavutlar devletin belirttiği %23'lük orandan daha fazlasını temsil ettiklerini söylüyorlar. Etnik Arnavutlar'ın başkentteki öğretmen eğitim fakültesi haricinde kendi ana dillerinde yüksek öğrenim görme şansları yok. Arnavutlar politik temsil ve devletin idari mekanizmalarında karşılaştıkları ayrımın tek nedeninin Makedon slavların çoğunluğu oluşturması olmadığını, bunun yanısıra iktisadi ve idari bilimler eğitimlerinin Arnavutça yerine slavca olmasıın da rol oynadığını savunuyorlar.
Reform ve uzlaşma
 Makedonya hükümeti etnik Arnavutlar tarafından yöneltilen bazı taleplere yanıt verdi. Mesela polis teşkilatındaki Arnavut sayısının arttırılması gibi. Şu anda güvenlik kuvvetlerindeki Arnavut kökenlilerin oranı %10 civarında, kimi gözlemciler bu sayının %5'lere daha yakın olduğunu iddia ediyorlar.
Hükümet etnik Arnavutların kendi üniversitelerini kurmalarına izin veriyor fakat, bunun devlete ait değil özel bir üniversite olması gerektiğini söylüyor.
Bu konular Arnavutlar için uzlaşma ile ulaşılan küçük ilerleme adımları olarak değerlendiriliyor. Arnavutça yayın yapan medya geniş serbestliğe sahip. Etnik Arnavutlar, Arnavutlar için yayın yapan bir çok gazete ve televizyon istasyonlarına sahipler. Ulusal Halk televizyonu genel olarak etnik çizgiler taşıyan yayınını sansürlemeden sürdürüyor.
Şiddet ilk olarak bu yılın başlarında Kuzey Sırbistan ile olan sınır çizgisinde bulunan izole tampon bölgede patlak verdi. Tampon bölge, Bosna savaşını sona erdiren 1995 Dayton anlaşması uyarınca Yugoslav askerlerine sınırlandırılmıştı. Yugoslav askerlerinin bölgeye geri dönüşü, Yugoslavya'nın Başkan Vojislav Kostunica liderliğindeki demokratik hareketine duyulan güvenin tazelenmesinin işareti olarak değerlendirildi. Aynı zamanda bu olay Kosova yaşayan ve Yugoslav güçlerinin bölgeye girişini eski zorbaların suç mahaline dönüşü olarak değerlendiren etnik Arnavut topluluklarının endişelerini de arttırmış oldu.
Makedonya'da çatışmalar ülkenin ikinci büyük şehri Tetovo etrafında kümelenen kasabaları da içine çekerek Abtıya doğru yayıldı. Şu ana kadar işaretlenmemiş bir seçenek olarak, şiddetin başka türlü çatışmalara katılmayacak olan Arnavutları da radikalize ederek içine çekeceği korkusu yerleşti. 1998'den 1999'a kadar Kosova savaşı sırasında 350.000 etnik Arnavut mülteci Makedonya'ya aktı. Şu ana kadar hemen hemen tamamı evlerine geri dönmiş durumda. Bosna, Hırvatistan ve Kosova'nın aksine, 1992 yılında Makedonya ufalanmış Yugoslavya Federasyonu'ndan bağımsızlığını ilan etti ve bir sıyrık bile almadan yoluna devam etmeyi başardı. Bir yıl sonra tarihsel süreçte Türklerin, Romalıların, Bizanslıların, Bulgarların ve Sırpların yürüdüğü topraklar Avrupa Birliği tarafından Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti adı ile tanındı. Eski Yugoslavya'nın itirazlarına rağmen makedonya ismi, kuzeyinde aynı ismi taşıyan bir şehri olan Yunanistan'a ayrıcalık sağlayarak tanındı. Son dövüşe kadar, Makedonya dikkate değer bir şekilde bölge dışında heryere yayılan etnik yangına esneklik gösterebileceğini ispatladı.
Etnik Arnavut siyasi liderler mücadelelerini Makedonya'da kendi hakkını tayin ve politik haklar için verdiklerini savundular. Bağımsızlık taraftarlığı yerine makedonyalı slav meslektaşları ile gündem ile ilgili yapılacak işlere yoğunlaştılar. Şu anda tehdit altında bulunan "barış içerisinde birlikte yaşama" seçeneği uluslar arası arenada memnuniyet ile karşılandı. Uluslarası Kriz Grubu, Ağustos 2000 tarihli raporunda "Bölgenin geri kalanı ile karşılaştırıldığında, Makedonya her zaman çok kültürlü bir başarı öyküsü olmuştur" tanımlaması ile bu politikayı destekledi.
Çarpışan Etnik Algılar
 Ülke şu ana kadar nispeten yüksek bir istikrar derecesini sağlamayı başardı. Ülkenin entegrasyonunun bozulması ve komşuları ile ayrılıklar hakkındaki karanlık seneryolar gerçekleşmedi." denilen raporda, ülkenin en büyük iki etnik grubunun birbirlerini algılayışlarında endişe uyandırıcı çelişkiler bulunduğu da belirtilmekteydi.
"Etnik Arnavutlara güncel ilişkilerin ne durumda olduğunu sorarsanız, hiç bu kadar iyi olmamıştı yanıtını alırsınız. Aynı soruyu etnik makedonlara sorun, ilişkilerin hiç bu kadar kötü olmadığı yanıtını vereceklerdir."
Makedonya sınırındaki ayaklanma 26 Şubat'ta hız kazandı. Tanusevci kasabasında yaşanan üç saatlik silahlı çatışma etnik Arnavut mültecilerin Makedonya'nın kuzey sınırından, Yugoslavya'ya, Kosova içlerine kaçış sürecinin fitilini ateşledi. Çatışmaların Tetovo'ya genişlemesi ile birlikte, Makedonyalı Slavlar da bölgede yoğunlaşan kavgadan kaçan mülteciler sürüsüne katıldılar.
Etnik arnavutların isyanının sınırın diğer tarafına, Kosova'ya yayılma ihtimalini araştırmak üzere görevlendirilen Amerikan barış gücü askerlerinden oluşan 3 ekip Şubat sonlarına doğru Debelde kasabası civarına yollandı. Yugoslavya içerisinde Kosova'nın Sırplar ile olan sınırında ayaklanma Presovo Vadisi'nde sınırlandırıldı. NATO Makedonya sınırındaki devriyelerini takviye etti ve duruma yerinde müdehale edebilmesi için Makedon hükümetine danışmanlar gönderdi.
Mart ayı başlarında Trajkovski sorun çıkarma potansiyeli taşıyan grupların sınır eylemlerini engellemek amaçlı perdeleme görevi yapacak hava ve yer devriyelerinin bölgeye konuşlandırılacağı konusunda NATO'dan güvence aldıklarını açıkladı. Fakat Makedonyalılar hızla tırmanan gerilimin önüne geçilmesi için Batı'nın yapabileceği daha fazla şey olduğunu savundular. Aynı günlerde Makedonya Dışişleri Bakanı Kerim, etnik Arnavutların Kosova sınırından içeri sızmalarını engellemek için Batı'nın daha fazla aktif olması gerektiği yolundaki düşüncelerini açıkladı.
Balkanlarda Arnavut Sorunun Üç Temel Ayağı >>
|
|
|
|
|
|
|
|
