|
|
 |
| 17 Ağustos |
|
Depremin Ekonomik ve Sosyal Sektörlere Etkileri
Altyapı
Ağırlıklı olarak karayolu, demiryolu, enerji dağıtım ve haberleşme tesislerinde hasar bulundu. Altyapıda meydana gelen hasarlar ekonomik ve sosyal hayatı önemli düzeyde etkiledi. Ancak yapılan acil müdahale sonrasında Ankara - İstanbul Otoyolu'nun bir kısmı ile haberleşme santralları ve doğalgaz dağıtım hatlarının bazı bölümleri dışında altyapılar önemli ölçüde hizmete açılabildi.
Kamu tarafından deprem sonrası hasarların giderilmesi ve yeni yapılanma çalışmalarına paralel olarak doğabilecek altyapı ihtiyaçlarının karşılanması için enerji, ulaştırma ve haberleşme sektörlerinde kısa dönemde 200 milyon dolar, orta ve uzun dönemde 400 milyon dolar olmak üzere toplam 600 milyon dolar finansman ihtiyacı saptandı.
Depremden önemli hasar gören başlıca kamu tesisleri; trafo merkezleri, alçak gerilim dağıtım şebekesi, Ankara - İstanbul Otoyolu (60 km'lik kesim), Gebze - İzmit - Arifiye demiryolu, Derince Limanı ile telefon santral ve şebekesiydi.
DPT'de oluşan verilere göre; sektörlerin deprem yaralarını sarmak için finans ihtiyacı şöyle belirlendi:
- Enerji iletim tesislerinde: 2.7 milyon dolar,
- Dağıtım tesisleri: 70 milyon dolar,
- Karayolları: 244.4 milyon dolar,
- Demiryolları: 40 milyon dolar,
- Denizyolu: 24 milyon dolar,
- Haberleşme: 73,2 milyon dolar.
Sanayi
Depremin imalat sanayii işyerlerinde bina, makine - teçhizat, mamul ve yarı mamul stok kaybı, vasıflı ve vasıfsız işgücü eksilmesi gibi etkileri ortaya çıktı. Fabrika bacalarının tütmesi ya da dumanlarını azaltması, üretimi ve ihracatı düşürdü.
Deprem nedeniyle bölgedeki imalat sanayii işyerlerinin toplam katma değer kaybının 600 - 700 milyon dolar seviyesinde olduğu ve Türkiye imalat sanayiinin yıllık büyüme hızının 1.6 puan seviyesinde azalttırması öngörüldü.
Depremin imalat sanayii işyerleri üzerindeki en önemli ve telafisi güç olan etkisi vasıflı işgücünde ortaya çıkan kayıptır.
Başbakanlık Kriz Yönetim Merkezi ve DİE tarafından KOBİ'lere yönelik araştırmaya göre Bolu, Kocaeli, Sakarya ve Yalova'da imalat sanayide bin 186 işyeri 604 milyon dolar fiziki hasar, 713 milyon dolar üretim kaybı saptandı. Geneli öngörmeyi amaçlayan araştırma sonuçlarına göre; toplam zarar 1.3 milyar dolar, toplam üretim kaybı da 713 milyon dolar olarak hesaplandı. Bu durumda depremin yol açtığı üretim kaybı Türkiye imalat sanayii içinde binde 95, deprem bölgesi imalat sanayii içinde de yüzde 5.81 dolayında hesaplandı.
| 10 VE DAHA FAZLA İŞÇİ ÇALIŞTIRAN İMALAT SANAYİİNDEKİ KAYIP |
| İLLER |
TOPLAM İŞYERİ SAYISI |
ÜRETİMİ ETKİLENEN İŞYERİ SAYISI |
HASAR GÖREN İŞYERİ SAYISI |
TAHMİNİ FİZİKİ HASAR TUTARI (Milyon TL) |
| BOLU |
233 |
185 |
109 |
38 |
| KOCAELİ |
690 |
590 |
420 |
340 |
| SAKARYA |
218 |
208 |
185 |
200 |
| YALOVA |
45 |
42 |
35 |
26 |
| TOPLAM |
1.186 |
1.025 |
749 |
604 |
| İLLER |
TOPLAM ÜRETİM KAYBI (Milyon $) |
TOPLAM ZARAR (Milyon $) |
ZARAR GÖREN PERSONEL SAYISI |
NİTELİKLİ PERSONEL KAYBI |
| BOLU |
38 |
74 |
308 |
85 |
| KOCAELİ |
470 |
804 |
1.398 |
496 |
| SAKARYA |
170 |
362 |
1.134 |
271 |
| YALOVA |
35 |
61 |
651 |
462 |
| TOPLAM |
713 |
1.301 |
3.491 |
1.314 |
Başbakanlık Kriz Yönetim Merkezi ve DİE'nin araştırma sonuçlarına göre; deprem Türkiye Gayri Safi Yurt İçi Hasıla'sında 546.3 trilyonluk (1.3 milyar dolar), Bolu, Kocaeli, Sakarya ve Yalova'da da 1 katrilyonluk (2.4 milyar dolar) üretim kaybına neden olduğu öngörüldü.
|
ÜRETİM VE GSYİH KAYBI (1999) |
|
TÜRKİYE |
DÖRT İL |
GSYİH GERÇEK
LEŞME TAHMİNİ (Milyar TL) |
GSYİH GERÇEK
LEŞME TAHMİNİ (Milyon $) |
DEPREM NEDE
NİYLE OLUŞAN KATMA DEĞER KAYBI (Milyar TL) |
DEPREM NEDE
NİYLE OLUŞAN KATMA DEĞER KAYBI (Milyon $) |
DEPREM NEDE
NİYLE OLUŞAN ÜRETİM KAYBI (Milyar TL) |
DEPREM NEDE
NİYLE OLUŞAN ÜRETİM KAYBI (Milyon $) |
| 80.948.224 |
194.725 |
546.326 |
1.314 |
1.002.526 |
2.412 |
Kamu kuruluşları: TÜPRAŞ, TÜVASAŞ, İGSAŞ, PETKİM, TZDK gibi kamu kuruluşlarına ait tesislerde, deprem sonucu oluşan hasar nedeniyle üretime ara verilirken, SEKA - İzmit tesisleri, Asil Çelik gibi kamu tesislerinde ise alt yapı tesislerinde oluşan hasar ve işgücündeki eksilme nedeniyle üretime ara verilmişti. Bölgede imalat sanayiinde faaliyet gösteren kamu kuruluşlarında ortaya çıkan hasarın giderilmesi için gerekli yatırımlar şöyle;
TÜPRAŞ:115 milyon dolar,
TÜVASAŞ: 80 milyon dolar,
İGSAŞ: 20 milyon dolar,
PETKİM: 6,5 milyon dolar,
TZDK: 0,6 milyon dolar
Toplam:222,1 milyon dolar
Bu kuruluşlardaki üretim veya satış kaybının TÜPRAŞ'ta 558,6 milyon dolar, TÜVASAŞ'da 20 milyon dolar, İGSAŞ'da 18,6 milyon dolar ve PETKİM'de 34,3 milyon dolar olmak üzere toplam 631,5 milyon dolar tutarında olduğu öngörüldü.
Kobiler: Bölgede, Türkiye toplamının yüzde 6.4'ünü oluşturan 725 orta ve büyük ölçekli (9'dan fazla çalışanı olan) imalat işyeri bulunuyor. Deprem öncesinde Kocaeli, tek başına Türkiye'de toplam katma değerin yüzde 18.5'ini sağlıyordu. Bolu, Sakarya, Kocaeli ve Yalova'nın KOBİ katma değerindeki payı ise yüzde 21.1 dolayındaydı. Bölgede bulunan KOBİ ve istihdam durumu şöyle:
|
AFET BÖLGESİNDEKİ ORTA VE BÜYÜK ÖLÇEKLİ İMALAT SANAYİ İŞYERİ SAYISI İLE ÇALIŞANLAR ORTALAMASI (1997) |
| İller |
Sektör Adı |
İşyeri Sayısı |
Çalışan İşçi Sayısı |
| BOLU |
Gıda-İçki-Tütün |
15 |
2.501 |
| Dokuma-Giyim-Deri |
10 |
107 |
| Orman Ürünleri-Mobilya |
14 |
1.467 |
| Kâğıt-Basım |
- |
12 |
| Kimya-Petrol Ürünleri |
1 |
49 |
| Taş-Toprak Ürünleri |
3 |
936 |
| Metal Ana Sanayi |
2 |
578 |
| Metal Eşya-Makine |
12 |
2.108 |
| Diğer İmalat Sanayi |
- |
- |
| TOPLAM |
57 |
7.758 |
| KOCAELİ |
Gıda-İçki-Tütün |
40 |
2.253 |
| Dokuma-Giyim-Deri |
17 |
2.136 |
| Orman Ürünleri-Mobilya |
19 |
970 |
| Kâğıt-Basım |
16 |
3.204 |
| Kimya-Petrol Ürünleri |
112 |
18.564 |
| Taş-Toprak Ürünleri |
29 |
4.227 |
| Metal Ana Sanayi |
39 |
7.357 |
| Metal Eşya-Makine |
162 |
19.112 |
| Diğer İmalat Sanayi |
3 |
37 |
| TOPLAM |
437 |
57.860 |
| SAKARYA |
Gıda-İçki-Tütün |
39 |
2.924 |
| Dokuma-Giyim-Deri |
10 |
562 |
| Orman Ürünleri-Mobilya |
15 |
610 |
| Kâğıt-Basım |
1 |
135 |
| Kimya-Petrol Ürünleri |
11 |
804 |
| Taş-Toprak Ürünleri |
9 |
444 |
| Metal Ana Sanayi |
2 |
49 |
| Metal Eşya-Makine |
37 |
7.861 |
| Diğer İmalat Sanayi |
- |
- |
| TOPLAM |
124 |
13.389 |
| YALOVA |
Gıda-İçki-Tütün |
3 |
418 |
| Dokuma-Giyim-Deri |
6 |
4.363 |
| Orman Ürünleri-Mobilya |
2 |
25 |
| Kâğıt-Basım |
2 |
435 |
| Kimya-Petrol Ürünleri |
6 |
1.056 |
| Taş-Toprak Ürünleri |
- |
- |
| Metal Ana Sanayi |
- |
- |
| Metal Eşya-Makine |
2 |
21 |
| Diğer İmalat Sanayi |
- |
- |
| TOPLAM |
21 |
6,318 |
| DÜZCE |
Gıda-İçki-Tütün |
17 |
367 |
|
Dokuma-Giyim-Deri |
7 |
246 |
|
Orman Ürünleri-Mobilya |
40 |
1.781 |
|
Kâğıt-Basım |
1 |
- |
|
Kimya-Petrol Ürünleri |
6 |
1.142 |
|
Taş-Toprak Ürünleri |
3 |
- |
|
Metal Ana Sanayi |
3 |
- |
|
Metal Eşya-Makine |
17 |
872 |
|
Diğer İmalat Sanayi |
- |
- |
|
TOPLAM |
94 |
4.408 |
|
|
GENEL TOPLAM |
733 |
89.733 |
Tarım
Tarım sektöründe çok önemli bir hasar bulunmamakla birlikte, çiftçilerin konut, çiftlik yapıları, hayvan kayıpları v.b. mevcut borçlarının ertelenmesi ve yeni finansman sağlanmasına yönelik tedbirler alındı.
Kamu kesiminde, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü'nün bölgede yürütülen çalışmalar nedeniyle 3.850 milyar lira, Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün gölet ve sulama kanallarındaki hasarın giderilmesi için 501,5 milyar lira ödenek ihtiyacı belirlendi. Bölgedeki üç adet balıkçı barınağında ciddi boyutta olmayan hasar, Orman Bakanlığı'nın bölgedeki binalarında ise toplam 366,3 milyar lira tutarında hasar saptandı.
Konut
7 Eylül 1999 tarihli Başbakanlık Kriz Yönetim Merkezi verilerine göre deprem, bölgede 55.062 adet konut ve işyeri ağır yıkık veya orta hasar gördü belirlendi. Bölgedeki yaraları sarmak için Dünya Bankası'nın 505 milyon dolar faizsiz konuk kredisiyle 22 bin 900 konut ve 30 bin işyerinin yapımına 2000 Mayıs'ında başlandı.
Geçici iskan için 35-50 bin konuta ihtiyaç olduğu öngörüldü. Bunun için Yalova, Kocaeli ve Sakarya'da 1600 hektarlık yaklaşık 80 bin prefabrik konut yapılmasına uygun kamu mülkiyetinde bir alan bulundu. 30 metrekarelik prefabrik konutların bedeli 1.5 milyar lira olarak düşünüldüğünde 35 bin konutun 52 trilyon 500 milyar lira, 50 bin konutun da 75 trilyon liraya (sosyal ve teknik harcamalar dışında) malolacağı düşünülebilir.
Eğitim
Bölgede toplam 43 adet okul yıkılmış 377 okul hasar gördü. Bu okulların onarım ve yeniden inşası ile donanımları için finansman ihtiyacı yaklaşık 20 trilyon lira olarak saptandı.
Bölgede yer alan Kocaeli, Sakarya ve Abant İzzet Baysal Üniversitelerinin yeniden yapılandırılmasıyla ilgili toplam 4.950 milyar lira ek ödenek sağlandı. İstanbul Üniversitesi'nin 3 trilyon 700 milyar lira ek ödenek isteminde bulunmuştu. Ayrıca YURT-KUR GN. Müdürlüğü'nün yurtlarında meydana gelen hasarların onarımı için 1 trilyon lira öngörüldü.
Deprem bölgesinde hasar gören 11 spor tesisi için gerekli olan finansman yaklaşık 1 trilyon olduğu saptandı.
Sağlık
Bölgedeki Sağlık Bakanlığı ve SSK Genel Müdürlüğüne bağlı tesislerde hasıl olan hasarların giderilmesi amacıyla yaklaşık 23 trilyon lira ödenek istendi. Ayrıca, bölgede sağlık hizmetlerinin ücretsiz sürdürülmesi 4 trilyon lira ek ödenek eklenmesini gerektirdi.
Çevre
Deprem can ve mal kaybının yanısıra çevresel olarak ciddi sorunlar yarattı.
Çevresel sorunlara yolaçan deprem hasarları şöyle:
İçme suyu: Alt yapıda özellikle içme suyu ve kanalizasyon sistemleri çatladı ya da kırıldı,
Arıtma tesisleri Kamu ve özel sektöre ait kuruluşların arıtma tesisleri hasar gördü,
Sızıntılar oluştu: Kimya ve petro-kimya tesislerinde canlı yaşama zararlı kimyasal sızıntılar oluştu,
Çöpler yok edilemedi: Çöpler ve tehlikeli atıkları yok etme sistemleri hasar gördü.
Hava kirliliği TÜPRAŞ tesislerindeki depolarda çıkan yangın, hava kirliliği oluşturdu. Yangın kısa, orta ve uzun dönemde kendisini hissettirecek önemli çevresel sorunlar yarattı.
Organize Sanayi Bölgeleri ve Küçük Sanayi Siteleri
Bölgede hizmete alınmış 6 adet Organize Sanayi Bölgesi (OSB) ile 30 adet Küçük Sanayi Sitesi (KSS) ve yapımı devam eden 9 OSB ve 13 adet KSS'de meydana gelen hasarların telafisi için yaklaşık 2 trilyon liraya ihtiyaç duyulduğu öngörüldü.
İstihdam
Deprem bölgesi ülkemizin en önemli sanayi bölgesi olması nedeniyle, depremin yol açtığı nitelikli işgücü kaybının oldukça yüksek düzeyde oldu.
İşgücü kayıpları ve işgücünün motivasyonu alanında yaşanan sıkıntılar dolayısıyla bazı işletmelerin üretimi geçici bir süre durdurdu.
|
|
 |
|
|
