| Türkiye'de Satın Alma Gücü |
|
 |
Türkiye ekonomisi, 1923 -1999 dönemini kapsayan 76 yılda ortalama yüzde 4.75 büyüyerek, satın alma gücü paritesine göre milli gelirini (SGP - GSMH) 1998 sabit fiyatlarıyla 10.9 milyar dolardan 379 milyar dolara çıkardı.
Türkiye, 1998 yılında 405 milyar dolarlık bir SGP - GSMH'ye ulaştı. Fakat geçen yıl yaşanan yüzde 6.4`lük küçülme nedeniyle bu rakam 379 milyar dolara geriledi. Bu yıl beklenen yüzde 4.5'lik büyümeyle SGP - GSMH rakamı 1998 fiyatlarıyla 396.1 milyar dolara yükselecek ama yine de 1998 rakamının altında kalacak.
Ülkelerle kıyaslama
Devlet İstatistik Enstitüsü (DİE), Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) ve Dünya Bankası verileriyle yapılan hesaplamalara göre, kişi başına SGP - GSMH`sini aynı dönemde 875 dolardan 5.888 dolara yükselten Türkiye'nin 1923'teki gelir seviyesine 140 ülkeden 15'i halen ulaşamadı.
Angola, Burundi, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Etiyopya, Malavi, Mali, Mozambik, Nijer, Nijerya, Ruanda, Sierra Leone, Tanzanya, Yemen, Zambia ve Gine - Bissau`dan oluşan bu ülkeler 1998 verilerine göre 875 dolardan daha az bir satın alma gücü paritesine göre milli gelire sahip durumdalar.
Bu 15 ülke 1923 ve daha önceki Türkiye gelir seviyesinde yaşıyorlar. Öyle ki Sierra Leone gibi dünyanın en fakir ülkeleri, çivi dahi üretemeyen 1923 yılı Türkiyesinin gelir seviyesinin yarısına dahi ulaşamamış düzeyde.
Türkiye`yi kişi başına düşen milli gelirde Nepal 71 yıl, Bangladeş ve Kenya 60 yıl, Pakistan ve Moğolistan 64 yıl, Hindistan 62 yıl, Suriye 34 yıl, Çin 29 yıl, Romanya ve Rusya 23 yıl geriden takip ediyor.
Bir diğer ifadeyle, Nijerya, Yemen 1923, Nepal 1927, Bangladeş, Kenya 1928, Moğolistan, Pakistan 1934, Hindistan 1936, Kamerun, Nikaragua 1938, Azerbaycan 1950, Kırgızistan 1953, Suriye, Özbekistan 1966, Fas 1968, Çin, Ürdün 1969, Filipinler, Kazakistan 1971, Makedonya, Paraguay 1972, Rusya, Romanya 1976, Cezayir, Litvanya 1985,Tunus 1992, Tayland 1996 yılı Türkiyesini yaşıyorlar.
Türkiye satın alma gücü paritesine göre kişi başına gelirde 2000 dolar sınırını 1952`de, 3 bin dolar sınırını 1966'da, 4 bin dolar sınırını 1976`da, 5 bin doları sınırını 1990'da geçti. 1997 ve 1998 yıllarında 6 bin doların üzerinde bir gelire sahip olan Türkiye, geçen bu düzeyin altına indi. Bu yıl Türkiye`nin milli gelirinin yeniden 6 bin doları geçeceği tahmin ediliyor.
Büyüme hızı
Kuruluşundan bu yana ortalama yılda yüzde 4.75 oranında büyüyen Türkiye, en yüksek büyüme hızını yüzde 31.9 ile 1946 yılında yaşadı.
Türkiye, 1936'da yüzde 23.2, 1929'da yüzde 21.6, 1948'de de yüzde 15.9'luk büyüme hızı rakamlarını yakaladı.
Ülke ekonomisinin en fazla küçüldüğü yıl ise yüzde 15.3 ile 1945 yılı oldu. Türkiye, yüzde 12.8 ile 1927`de, yüzde 10.7 ile de 1932`de büyük daralmalarını yaşarken, 76 yılda 14 yıl ekonomide küçülme gördü. 1966 yılında yakalanan yüzde 12'lik büyümenin ardından bugüne değin çift rakamlı bir büyüme sağlanamadı. Öte yandan ekonomide, 1999 yılında yüzde 6.4 ile 1945'ten bu yana en büyük gerileme yaşandı.
1923 -1999 döneminde ekonomi 33.8, nüfus 4.2, kişi başına milli gelir 5.7 kat arttı. Türkiye'nin kuruluşundan bu yana yıllar itibariyle, büyüme hızları, 1998 yılı fiyatlarıyla SGP-GSMH rakamları, yıl ortası nüfus verileri, kişi başına gelir rakamları ve bazı ülkelerin 1998 yılı kişi başına milli gelirlerinin Türkiye kişi başına milli gelirine denk geldiği yıllar şöyle:
| Yıl |
Yıllık Büyüme Hızı (%) |
SGP-GSMH (Milyar $) * |
Nüfus (000) |
SGP-KBMG ($) ** |
1998 Verilerine göre
denk düşen ülke |
| 1923 |
- |
10,9 |
12,475 |
875 |
Nijerya, Yemen |
| 1924 |
14,8 |
12,5 |
- |
- |
- |
| 1925 |
12,9 |
14,1 |
- |
- |
- |
| 1926 |
18,2 |
16,7 |
- |
- |
Nepal |
| 1927 |
-12,8 |
14,5 |
13,554 |
1076 |
Bangladeş, Kenya |
| 1928 |
11,0 |
16,1 |
13,843 |
1169 |
- |
| 1929 |
21,6 |
19,6 |
14,138 |
1392 |
- |
| 1930 |
2,2 |
20,1 |
14,440 |
1393 |
- |
| 1931 |
8,7 |
21,8 |
14,748 |
1482 |
- |
| 1932 |
-10,7 |
19,5 |
15,062 |
1296 |
- |
| 1933 |
15,8 |
22,6 |
15,383 |
1470 |
- |
| 1934 |
6,0 |
23,9 |
15,711 |
1525 |
Moğolistan, Pakistan |
| 1935 |
-3,0 |
23,2 |
16,046 |
1449 |
- |
| 1936 |
23,2 |
28,6 |
16,352 |
1751 |
Hindistan |
| 1937 |
1,5 |
29,0 |
16,637 |
1747 |
- |
| 1938 |
9,5 |
31,8 |
16,926 |
1880 |
Kamerun, Nikaragua |
| 1939 |
6,9 |
34,0 |
17,370 |
1959 |
- |
| 1940 |
-4,9 |
32,3 |
17,714 |
1827 |
- |
| 1941 |
-10,3 |
29,0 |
17,952 |
1617 |
- |
| 1942 |
5,6 |
30,6 |
18,143 |
1689 |
- |
| 1943 |
-9,8 |
27,6 |
18,337 |
1508 |
- |
| 1944 |
-5,1 |
26,2 |
18,532 |
1416 |
- |
| 1945 |
-15,3 |
22,2 |
18,729 |
1187 |
- |
| 1946 |
31,9 |
29,3 |
19,074 |
1537 |
- |
| 1947 |
4,2 |
30,5 |
19,493 |
1567 |
- |
| 1948 |
15,9 |
35,4 |
19,922 |
1777 |
- |
| 1949 |
-5,0 |
33,6 |
20,359 |
1652 |
- |
| 1950 |
9,4 |
36,7 |
20,807 |
1768 |
Azerbaycan |
| 1951 |
12,8 |
41,5 |
21,351 |
1944 |
- |
| 1952 |
11,9 |
46,4 |
21,951 |
2115 |
- |
| 1953 |
11,2 |
51,6 |
22,569 |
2288 |
Kırgızistan |
| 1954 |
-3,0 |
50,0 |
23,204 |
2159 |
- |
| 1955 |
7,9 |
54,0 |
23,857 |
2265 |
- |
| 1956 |
3,2 |
55,7 |
24,540 |
2273 |
- |
| 1957 |
7,8 |
60,1 |
25,250 |
2381 |
- |
| 1958 |
4,5 |
62,8 |
25,981 |
2418 |
- |
| 1959 |
4,1 |
65,4 |
26,733 |
2447 |
- |
| 1960 |
3,4 |
67,6 |
27,506 |
2459 |
- |
| 1961 |
2,0 |
68,9 |
28,227 |
2444 |
- |
| 1962 |
6,2 |
73,2 |
28,931 |
2532 |
- |
| 1963 |
9,7 |
80,3 |
29,652 |
2710 |
- |
| 1964 |
4,1 |
83,6 |
30,391 |
2752 |
- |
| 1965 |
3,1 |
86,2 |
31,149 |
2769 |
- |
| 1966 |
12,0 |
96,6 |
31,936 |
3025 |
Suriye, Özbekistan |
| 1967 |
4,2 |
100,6 |
32,750 |
3074 |
- |
| 1968 |
6,7 |
107,4 |
33,586 |
3198 |
- |
| 1969 |
4,3 |
112,0 |
34,443 |
3253 |
Çin, Ürdün |
| 1970 |
4,4 |
116,9 |
35,321 |
3311 |
- |
| 1971 |
7,0 |
125,1 |
36,215 |
3456 |
Filipinler, Kazakistan |
| 1972 |
9,2 |
136,6 |
37,132 |
3680 |
Makedonya, Paraguay |
| 1973 |
4,9 |
143,3 |
38,073 |
3765 |
- |
| 1974 |
3,3 |
148,0 |
39,037 |
3793 |
- |
| 1975 |
6,1 |
157,1 |
40,026 |
3925 |
- |
| 1976 |
9,0 |
171,2 |
40,916 |
4186 |
Rusya, Romanya |
| 1977 |
3,0 |
176,3 |
41,768 |
4223 |
- |
| 1978 |
1,2 |
178,5 |
42,640 |
4186 |
- |
| 1979 |
-0,5 |
177,6 |
43,530 |
4080 |
- |
| 1980 |
-2,8 |
172,6 |
44,438 |
3885 |
- |
| 1981 |
4,8 |
180,9 |
45,540 |
3973 |
- |
| 1982 |
3,1 |
186,5 |
46,688 |
3995 |
- |
| 1983 |
4,2 |
194,3 |
47,864 |
4061 |
- |
| 1984 |
7,1 |
208,1 |
49,070 |
4242 |
- |
| 1985 |
4,3 |
217,1 |
50,306 |
4316 |
Cezayir, Litvanya |
| 1986 |
6,8 |
231,8 |
51,433 |
4509 |
- |
| 1987 |
9,8 |
254,6 |
52,561 |
4844 |
- |
| 1988 |
1,5 |
258,4 |
53,715 |
4811 |
- |
| 1989 |
1,6 |
262,5 |
54,893 |
4783 |
- |
| 1990 |
9,4 |
287,2 |
56,098 |
5121 |
- |
| 1991 |
0,3 |
288,1 |
57,064 |
5049 |
- |
| 1992 |
6,4 |
306,5 |
57,931 |
5292 |
Tunus |
| 1993 |
8,1 |
331,3 |
58,812 |
5635 |
- |
| 1994 |
-6,1 |
311,1 |
59,706 |
5212 |
- |
| 1995 |
8,0 |
336,0 |
60,614 |
5544 |
- |
| 1996 |
7,1 |
359,9 |
61,536 |
5849 |
Tayland |
| 1997 |
8,3 |
389,8 |
62,510 |
6236 |
- |
| 1998 |
3,9 |
405,0 |
63,451 |
6383 |
- |
| 1999 |
-6,4 |
379,0 |
64,385 |
5888 |
- |
| 2000 (x) |
4,5 |
396,1 |
65,311 |
6065 |
- |
|
|
|
