Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında çok ihmal edilen karayolları, yanlış politikalar yüzünden yıllar geçtikçe önemini artırdı. Demiryollarının yerinde sayması, havayollarının istenen düzeyde gelişmemesi karayollarına yüklenilmesine neden oldu.

1950'lerde Türkiye, toplu taşımacılık yerine bireysel özgürlüğü temsil ettiği savıyla karayollarına önem verilince yıllar geçtikçe yollar kan gölüne döndü. Ne kadar çok yatırım yapılırsa yapılsın, araç sayısındaki başdöndürücü artış nedeniyle karayolları hep yetersiz kaldı ve Türkiye'deki kazalar, toplu katliamlara dönüştü.

Yolcu ve Yükte: 1950'lere gelindiğinde yeni liberal politikalar demiryolu yerine karayolu taşımacılığını önemsedi. Toplam taşımacılıkta karayollarının oranı giderek arttı.

Türkiye'de karayolları yük taşımacılığının ulaşım yollarına oranı 1983'te yüzde 82 iken 1998'de 94'e çıktı. 1998'de toplam taşımacılığın yüzde 96'sının yapıldığı karayollarında, km başına 135.271 ton yük ve 166.658 yolcu taşındı.

Dış Ticarette: Türkiye'de karayollarının yatırım ve denetimi, Ulaştırma Bakanlığı'nın sorumluluğu ve yetkisinde bulunuyor. Ulaştırma Bakanlığı'na göre; ulaştırma sektörü içerisinde önemli bir yeri olan uluslararası karayolu taşımacılığı, süratli bir gelişme ve büyüme göstererek dünya piyasalarında rekabet edebilecek bir konuma geldi.

Türkiye'de dış ticaretin önemli bir bölümü karayollarıyla yapılıyor. 1996 verilerine göre; ihracatın miktar olarak yüzde 51'i, (yüzde 90'ı Türkiye plakalı araçlarla) ithalatın da da yüzde 34'ü (yüzde 76'sı Türkiye plakalı araçlarla) karayollarında taşındı.

Karayolu taşımacılığı hizmetleri, ikili ve çok taraflı uluslararası karayolu taşıma anlaşmalarına göre gerçekleştiriliyor. Ulaştırma Bakanlığı'nın 46 ülke ile ikili uluslararası karayolu taşımacılığı ve 3 ülke ile de parafe anlaşmaları bulunuyor. Söz konusu anlaşmalar ve bu anlaşmalara bağlı olarak imzalanan protokoller gereği ikili, transit, dönüş yüklü ve üçüncü ülke taşımalarında geçiş belgeleri kullanılıyor.

Araç Sayısı: Devlet İstatistik Enstitüsü (DİE) verilerine göre; Türkiye karayollarındaki motorlu taşıt sayısı, 2000 yılı Şubat ayı sonunda 6 milyon 678 bin 297'ye ulaştı. İstanbul'da 1 milyon 246 bin 600, Ankara'da 737 bin 469, İzmir`de ise 478 bin 815 motorlu taşıt bulunuyor. Türkiye'nin toplam taşıt sayısının yüzde 36.9 3 büyük şehirde bulunuyor.

Aşağıdaki tabloda görüldüğü gibi taşıt türlerine göre ayrıştırıldığında da İstanbul, Ankara ve İzmir ilk sıraları, Tunceli, Ardahan ve Hakkari de son sıraları aldı. Tunceli'de 2 bin 221, Ardahan'da 2 bin 329, Hakkari'de de 2 bin 444 taşıt bulunuyor.

En Çok Taşıtlı İller*

İl	Otomobil	Minibüs	Otobüs	Kamyonet	Kamyon
İstanbul	975.231	19.392	20.310	137.82	30.910
Ankara	585.418	12.799	12.189	65.990	28.149
İzmir	307.569	9.243	8.749	60.000	17.034

Kaynak: DİE * 2000-Şubat

Önemli projeler
Karayolları Genel Müdürlüğü'ne göre, karayollarındaki önemli projeler arasında etüt çalışmaları yapılan İstanbul Boğazı 3. Karayolu Geçiş ve yap-işlet-devret (YİD) çerçevesinde yaptırılması için hazırlık çalışmaları süren Çanakkale Boğazı Geçiş projeleri yer alıyor. Önemli karayolu projelerinden biri olan İzmit Körfez Geçişi'nin de 44 kilometre uzunluğunda 2x3 şeritli olması öngörülüyor.

YİD modeli ile gerçekleştirilmesine karar verilen projenin maliyetinin 1 milyar doların üzerinde olacağı hesaplanıyor.

İstanbul Boğazı 3'ncü Karayolu Geçişi: İstanbul'un iki yakası arasındaki trafik problemine çözüm getirecek İstanbul Boğazı 3'ncü Karayolu geçiş Projesi'nin ön etüt çalışmaları devam ediyor. Bu geçişin en uygun yeri, çevresel etki değerlendirme kriterleri gözönüne alınarak saptanmaya çalışılıyor. Hafif raylı sistemin de yer alması planlanan projenin yaklaşık maliyetinin 700 milyon dolar olacağı düşünülüyor.

Çanakkale Boğazı Geçişi: Proje çerçevesinde Kilitbahir-Sarıçay arasında 2x3 şeritli olarak projelendirilen köprünün uzunluğu 2 bin 196 metre olması öngörülüyor. Projeye göre köprü, bağlantı yollarıyla Çanakkale ve Eceabat çevre yollarına bağlanırken, bağlantı yolu üzerinde de 3 tünel yer alacak. Bağlantıları sağlayan otoyol kesimleri ile birlikte toplam proje uzunluğu 13.7 kilometreyi bulacak. YİD Kanunu çerçevesinde gerçekleştirilmesi planlanan proje için yaklaşık 500 milyon dolar dış ve 100 milyon dolar da iç kaynağa ihtiyaç duyuluyor.

Karadeniz Sahil Yolu: Sinop'tan başlayarak doğuya uzanan 7 il, 9 liman ve birçok ilçe ve beldeyi birbirine bağlaması öngörülüyor. 715 kilometre uzunluğunda ve 2x2 şeritli sahil yoluna sahip proje, 21 ayrı ihale ile maliyetinin toplam 1 milyar 827 milyon dolar olması planlanıyor. Ulaştırma Bakanlığı'na göre şimdiye kadar (Mayıs 2000) 488 milyon dolar harcanan projenin bazı bölümleri yüzde 25-40 oranında tamamlandı. Projenin 2003 yılında tamamlanması programlanıyor.

Antalya-Alanya Yolu: Ülkenin en önemli turizm yerleşim alanlarını birbirine bağlayan 135 kilometre uzunluğundaki Antalya-Side-Manavgat-Alanya yolu da 2x2 şeritli bölünmüş yol olarak, 4 kesim halinde inşa ediliyor. Yolun, tamamı için gerekli finansmanın sağlanarak 2001'de bitirilmesi hedefleniyor. Projeye 2000 yılı fiyatlarıyla 25.7 trilyon lira ve 20 milyon dolar harcanırken, fiziki gerçekleşme yüzde 30 olarak belirlendi. İşin bitirilmesi için 32 milyon dolar kredi temin edilirken, iç finansman ihtiyacı için 8 trilyon lira ek ödenek sağlanması girişimleri sürüyor.

Bozüyük-Adapazarı Yolu: Toplam 133.2 kilometre (2x2 şeritli) olması öngörülen yolun 85 kilometrelik bölümü için 246 milyon dolarlık Japon kredisi sağlandı. İhalenin 2000 sonuna doğru yapılması ve çalışmalara 2001'de başlanması programlanıyor.

Ankara-Samsun Yolu: Karadeniz Bölgesi'ni İç Anadolu ve Marmara bölgelerine bağlayacak 417 kilometre uzunluğundaki yol 2x2 şeritli olarak öngörülüyor. Ankara-Kırıkkale-Delice-Çorum arasındaki kesim Dünya Bankası kredili olarak ihale edildi. Projenin Ankara-Kırıkkale yolu yüzde 40 oranında yapıldı. Geriye kalan Delice-Sungurlu-Çorum kesiminin ise iki bölüm halinde ihale edilerek 3-4 yıl içerisinde tamamlanması hedefleniyor. Projedeki Samsun-Kavak yolunun yüzde 15'i tamamlandı.

Diğer Projeler: Bornova-Turgutlu-Salihli yolu da 100 kilometre uzunluğunda 2x2 şerit olarak yapılması öngörülüyor. 2000 yılı birim fiyatlarıyla13.1 trilyon lira harcanan projenin yüzde 25'i tamamlandı. 2001 yılı sonunda bitirilmesi planlanan proje için toplam 32.4 trilyon liralık ödeneğe gereksinim duyuluyor.

Öte yandan, Çoruh havzasında baraj gölü altında kalan yolların yerine yapılacak yollardan ilk aşamada 121 kilometrelik Borçka-Artvin-Yusufeli ayrımı arasının arazi çalışmaları tamamlanarak projeleri bitirildi. Yolun maliyeti yaklaşık 430 milyon dolar olarak hesaplanıyor.

Ulaştırma Bakanlığı'na göre; hizmete giren Ankara-Polatlı-Sivrihisar yolunda trafik akışını etkilemeyen işleri ve köprülü kavşak bağlantıları bu yıl bitirilmesi öngörülüyor. 2000 yılı birim fiyatlarıyla şimdiye kadar 80 trilyon lira harcanan yola 10.4 trilyon lira daha harcanacak.

Karayolları Ağı

Türkiye'de Karayolları Ağı (km.)

Yıl	Otoyol	Asfalt	Toplam	Endeks
1950	-	1.624	47.080	100
1960	-	7.049	61.542	131
1970	-	19.226	59.453	126
1980	24	35.810	60.761	129
1983	24	39.586	59.297	126
1984	76	40.935	59.112	126
1985	107	42.277	59.302	126
1986	107	42.277	59.139	126
1987	105	45.179	59.139	125
1988	147	45.594	58.851	125
1990	163	46.296	58.538	124
1990	280	47.597	59.128	126
1991	388	48.422	59.221	126
1991	388	48.422	59.221	126
1992	771	48.745	59.842	127
1993	1.085	49.693	59.770	127
1994	1.188	50.381	59.832	127
1995	1.286	50.805	59.999	127
1996	1.481	50.058	60.160	128
1997*	1.583	52.663	60.160	128
1998*	1.707	53.000	60.160	128

* Tahmin
Kaynak: DPT

Kazalar
Yük taşımacılığının yüzde 94'ü, yolcuların da yüzde 98'inin taşındığı karayollarında yaşanan trafik kazaları, ulusal bir soruna dönüştü. 1955'te trafik kazalarında bin 247 yaşamını yitirirken 1999'a gelindiğinde bu rakam 4 bin 606'ya fırladı.

Emniyet Genel Müdürlüğü'nce yapılan araştırmaya göre, 1999'da meydana gelen 441 bin 693 trafik kazasında 4 bin 606 kişi yaşamını yitirirken 113 bin 656 kişi de yaralandı. Sosyo ekonomik zarar ise 4 katrilyon 818 trilyon olarak tahmin ediliyor.

Araştırma sonuçlarına göre; "Trafik kazalarındaki maddi kayıplarla, 681 bin 473 kaloriferli, 779 bin 242 kalorifersiz konut yapılabiliyor ya da 1 yıl süreyle 4 milyon 770 bin 861 asgari işçi ücreti ödenebiliyor."