1923'te Türkiye'nin ihracatı yaklaşık 51 milyon dolar, ithalatı ise 87 milyon dolardı. İhracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 58,5; ihracatın GSMH'ya oranı yüzde 9.1, ithalatın GSMH'ye oranı ise yüzde15.5 olarak gerçekleşti. Türkiye en çok tütün, kuru üzüm, pamuk ve tiftik, yün, ipek sattı, pamuklu dokuma, şeker, buğday ve yünlü dokuma aldı. O dönemde dış ticarette ilk sırayı İtalya, Fransa, Almanya ve ABD alıyordu.

Ticaret konusu mal, ticaret senedi, ticaret şirketi, ticaret ihtilafları ve tacirlerle ilgili konuları düzenlemek amacıyla 1926'da Türk Ticaret Kanunu'nun birinci kitabı çıkarıldı. 1926'da Türk Medeni Kanunu ve Borçlar Kanunu kabul edildi.

29 Bunalımı: 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı, Türkiye'nin dış ticaretinde korumacılığı getirdi. Bu politikanın bir yansıması olarak 1931'de Kliring Anlaşmaları ve kontenjan sistemi dönemi başladı. 1930'da "Ticarette Tağşişin Men'i ve İhracatın Murakabesi ve Korunması Hakkında Kanun"la, ticaret malları üzerinde tağşiş ve hileleri önlemek üzere yürütme yetkili kılındı.

1934'te İktisat Vekaleti Teşkilatı ve Vazifeleri Hakkında Kanun çıkarılarak kamu yönetiminde, dış ticaret alanındaki işlerin ilk defa bir çatı altında toplanması sağlandı.

Dış ticaret hacmi 1932'de en düşük seviyesi olan 88 milyon dolara indi. 1930-1937 arasındaki dış ticaret dengesi de artıya geçti.

Türkiye'nin 1930 sonrası dış ticaretinde Almanya öne çıktı. Almanya'nın 2. Dünya Savaşı'na girmesi Türk dış ticaretini yarı yarıya azaltarak olumsuz etkiledi. Almanya'nın ticari yerini dolduracak ülkede zorlanan Türkiye, ABD, İngiltere ve diğer Batı Avrupa ülkelerine yönelmeye başladı.

Dönemin hükümetlerinin, birbirleriyle çelişen TL'nin değerini yüksek tutma ve ihracatı artırma politikalarını aynı anda uygulamaya çalıştıkları gözlendi.

Liberalizme Doğru: 1950'ye gelindiğinde ihracat 263, ithalat da 285 milyon dolara ulaşarak dış ticaret açığı 22 milyon dolar oldu. Bu tarihten sonra Türkiye'nin dış ticareti hep açık verdi. 1950'li yıllarda hava koşullarının iyi gitmesiyle tarımdaki patlama, yatırımların artması ve Kore Savaşı dış ticareti artırdı. Bu dönemde dış ticaret açıkları; döviz rezervleri, dış yardımlar ve özel kredilerle kapatılmaya çalışıldı.

1950'li yıllardaki ithalatta yatırım, hammadde ve ara malları; ihracatta da tarım ve hayvancılık ilk sıraları aldı.

Uygulanan sabit kur politikası sonucunda, Türkiye ihracatının dünya ihracatı içindeki payı giderek düştü. 1960'ta binde 26 olan oran 1979'da binde 14'e geriledi.

Planlı Dönem: Türkiye'nin 1980'lere kadar uyguladığı yerli sanayiyi ithalata karşı korumayı amaçlayan "ithal ikameci" politikası dış ticaretin gelişememesine de neden oldu.

Planlı dönemin başladığı 1963'te ihracat 368, ithalat da 688 milyon dolar olarak gerçekleşti. Aynı yıl dış ticaret dengesi bir önceki yıla göre yüzde 34 oranında artarak 320 milyon dolar açık verdi. Aşağıdaki tablolarda görüldüğü gibi, Türkiye'nin sanayi ürünleri satmaya başlaması 1970'li yıllarda başladı.

24 Ocak 1980 ve Sonrası: Türkiye ekonomisi, 24 Ocak 1980 kararlarıyla ithal ikameci dış politikadan vazgeçerek, ihracata yönelik sanayileşme için yeniden yapılanmaya başladı. Kararlarının uzantısı olarak yapılan devalüasyonla TL, dolar karşısında yüzde 49 oranında değer kaybetti. Uygulamaya başlanan dışa yönelik politikaların üç ana hedefi vardı;

- İhracatın teşvik edilmesi
- İthalatın liberalizasyonu
- Yabancı sermayenin çekilmesi.

Türkiye dış ticaretine liberal bir yapı kazandırılmaya çalışıldı. 1980'lerin sonunda kambiyo rejimi de serbestleştirildi. Bu dönemde ihracat ile ilgili bürokratik engeller kaldırıldı ya da büyük ölçüde azaltıldı. Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkındaki Karar, 1989 tarihine kadar kambiyo rejiminin esasını oluşturdu. Bu dönemde yapılan değişiklikle her türlü dövizin ithali serbest bırakıldı. 1990'da kambiyo rejimi daha da liberalleşmiş 32 sayılı Karar'da yapılan değişiklikle, Türk parası ile ihracat ve ithalat serbest bırakıldı. Bürokraside de dış ticaret ile ilgili yeni düzenlemeler yapıldı. 25 Ocak 1980 tarihinde "İhracatı Teşvik Kararı" ile dış ticarete ilişkin yeni idari yapılanmaya gidildi.

İhraç ürünlerine dış pazarlarda rekabet gücü kazandırılması ve ihracatta sanayi mamullerinin payının artırılması amacıyla, yeni teşvikler uygulamaya konuldu. Üretim artışının önkoşulu olan gerekli girdinin daha elverişli ithali için ithalatı kolaylaştırıcı kararlar alındı. Bu kararlar arasında bazı ithal ürünlerinden alınan vergi ve resimlerden vazgeçilirken gümrük kovuşturmasına uğrayan bazı sanayiciler affedildi.

Türkiye'nin Dış Ticareti (1980-95)
	1980	1985	1990	1995
İhracat (Milyon $)	2.910	7.958	12.959	21.636
Tarım	1.672	1.719	2.388	2.306
Maden	191	244	332	405
Sanayi	1.047	5.995	10.240	18.923
İthalat (Milyon $)	7.909	11.343	22.356	35.708
İth./GSMH (%)	13.083	21.057	20.088	20.086
Dış Ticaret Dengesi	-4.999	-3.385	-9.397	-14.071
İhracat/Dünya İhraç (%)	0.15	0.44	0.40	0.43

Dış Ticarette Sektörler
Türkiye'nin sanayileşmede izlediği yol, ihracat ve ithalatındaki ürün çeşitlemesinden de izlenebilir.

Aşağıdaki tablolarda da görüldüğü gibi, 1980'lerde Türkiye'nin ihracında sanayi malları artmaya, ithalatında da yatırım malları oranı düşmeye başladı.

Türkiye'nin İhracatının Başlıca Sektörlere Göre Dağılımı (Milyon Dolar)
Yıllar	İhracat	Tar. Ve Hayv.	Pay (%)	Mad. Ve Taş.	Pay (%)	Sanayi	Pay (%)
1950	263.4	245	93,0	14,8	5,6	3,7	1,4
1963	368.1	292,3	79,4	10,9	3,0	64,9	17,6
1967	522.3	426,7	81,6	20,7	4,0	74,9	14,3
1972	885	607,4	68,6	35,1	4,0	242,5	27,4
1977	1753	1041	59,4	126	7,2	586	33,4
1980	2910	1672	57,4	191	6,6	1047	36,
1985	7958	1719	21,6	244	3,1	5995	75,3
1988	11662	2341	20,1	377	3,2	8944	76,7
1989	11625	2126	18,2	413	3,6	9086	78,2
1990	12959	2347	18,1	326	2,5	10285	79,4
1991	13593	2682	19,7	286	2,1	10625	78,2
1992	14719	2203	15,0	264	1,8	12251	83,2
1993	15348	2365	15,4	238	1,6	12745	83,0
1994	18105	2457	13,6	272	1,5	15363	84,9
1995	21636	2307	10,7	405	1,9	18923	87,5
1996	23224	2659	11,5	389	1,7	20176	86,9
1997	26245	2893	11,0	424	1,6	22928	87,4

Kaynak: DİE, DTM

Türkiye'nin İthalatının Ana Mal Gruplarına Göre Dağılımı (Milyon Dolar)
Yıllar	İthalat	Yat. Mal	Pay (%)	Tük. Mal	Pay (%)	Ham ve Ara Mal.	Pay (%)
1950	285	131	46,0	59	20,6	95	33,4
1960	467	244	52,2	44	9,5	179	38,3
1972	1563	783	50,4	73	4,7	707	45,2
1977	5796	2255	38,9	178	3,1	3363	58,0
1980	7709	1581	20,0	170	2,1	6158	77,9
1985	11343	2603	22,9	905	8,0	7835	69,1
1988	14335	3989	27,8	1110	7,8	9236	64,4
1989	15792	3845	24,3	1389	8,7	10538	66,8
1990	22302	5919	26,5	2939	13,2	13444	60,3
1991	21047	6154	29,2	2829	13,4	12064	57,3
1992	22870	6866	30,0	2937	12,8	13068	57,1
1993	29430	9671	32,9	4063	13,8	15696	53,3
1994	23270	6962	29,9	2730	11,7	13596	58,4
1995	35708	10488	29,4	4414	12,4	20805	58,3
1996	43625	13443	30,8	7114	16,3	23067	52,9
1997	48585	15075	31,0	8714	17,9	24794	51,0

Kaynak: DİE, DTM

Dış Ticaret Yapılan Ülkeler
Türkiye, geleneksel olarak OECD ülkeleriyle ticaret yaptı. 24 OECD ülkesi 1970 ve 1980 yıllarında Türkiye'nin ihracat ve ithalatında sırasıyla yüzde 78 ve yüzde 69 oranında pay aldı. 1980'li yıllarda da OECD ülkeleri, dış ticarette ilk sırayı almaya devam etmesine karşın göreli olarak paylarında az da olsa bir düşme gözlendi.

1990'lı yıllara doğru OECD ülkelerinin payı yeniden artarak 1995'te ihracatta yüzde 61, ithalatta yüzde 66 oranına ulaştı.

OECD içinde AB ülkelerinin (en çok Almanya) önemli bir yeri bulunuyor. 1980'lerin başından itibaren Orta Doğu ve Kuzey Afrika'daki İslam ülkelerinin dış ticaretteki paylarında artış gözlendi.

1970'li yılların başından itibaren İslam Konferansı çerçevesinde İslam ülkeleriyle dış ticareti geliştirmeye yönelik çalışmalar, 1980 Eylül ayında patlak veren İran-Irak savaşının başlamasıyla önem kazandı. Savaşan iki ülkeyle yapılan dış ticaret hacmi hızla arttı. 1983'te İran'ın, Almanya'yı geride bırakarak Türkiye'nin dış ticaretinde ilk sırayı aldığı görülür. 1986'dan sonra İran ve Irak ile dış ticaret hacmi daralmaya başladı.

1980'li yıllardan sonra Türkiye'nin İslam ülkeleriyle olan dış ticaret hacminde düşüş görüldü. 1981'de toplam ihracatın yüzde 42'si bu ülkelere yönelik iken, 1995'te yüzde 15.1'e kadar düştü. Benzer grafik ithalat oranlarında da görülür.

1990'da Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin (SSCB) dağılmasıyla oluşan Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT), Türkiye'nin dış ticaretinde önemli bir konuma geldi. Karadeniz Ekonomik İşbirliği Bölgesi içinde önemli bir potansiyele sahip olan BDT ülkeleriyle yapılan ikili anlaşmalar çerçevesinde dış ticaret hacmi hızla arttı. 1995'te BDT'nin toplam ihracattaki payı yüzde 5.7 ve ithalattaki payı yüzde 5.8 oranında gerçekleşirken, bu oranlar 1997'de yüzde 7.8 ve 4.5 oldu.

13 Aralık 1995 yılında Türkiye'nin Gümrük Birliği'ne geçişi, Avrupa Parlamentosunca kabul edildi.

Dış Ticaret Açığı
Türkiye'nin dış ticaret açığının yüzde 83.7'si, 13 ülke ile yaptığı ticaretten kaynaklanıyor. Dış Ticaret Müsteşarlığı (DTM) 1999 yılı verileriyle yapılan hesaplamaya göre, Türkiye'nin dış ticaretinin yarısından fazlasının gerçekleştirildiği 13 ülkeye, geçen yıl toplam 16 milyar 345 milyon dolarlık ihracat yapılırken, bu ülkelerden ithalat 28 milyar 157 milyon dolar oldu.

DTM verilerine göre, Almanya, İtalya, Fransa, ABD, Rusya Federasyonu, İngiltere, İsveç, Japonya, Hollanda, İspanya, Belçika-Lüksemburg, Çin Halk Cumhuriyeti ve Güney Kore ile yapılan dış ticarette 1999'da 11 milyar 812 milyon dolar açık verildi. 1999'da Türkiye'nin toplam ihracatı 26 milyar 588 milyon dolar, ithalatı ise 40 milyar 687 milyon dolar olarak gerçekleşirken, dış ticaret, 14 milyar 99 milyon dolarlık açık vermişti. Buna göre, geçen yıl Türkiye`nin toplam ihracatının yüzde 61.4'ü söz konusu 13 ülkeye yapılırken, bu ülkelerin toplam ithalattaki payı yüzde 69.2 oldu. İthalatın yüksekliği nedeniyle verilen 11 milyar 812 milyon dolarlık açık ise Türkiye`nin toplam dış ticaret açığının yüzde 83.7'sini oluşturdu.

Ekonomistlere göre; dış ticarette dengenin gözetilmesiyle dış ticaret açığı yüzde 16.3'e gerileyebilecek. Türkiye'nin, başta Çin olmak üzere, "dengesiz" sayılabilecek ölçüde dış ticaret açığı verilen ülkelere yönelik ihracatı artırması gerekiyor.

DTM verilerine göre, Türkiye`nin dış ticaretinin büyük bölümünün gerçekleştirildiği 13 ülkeye yönelik ticari veriler, geçen yıl sonu itibariyle şöyle:

2000'in ilk yarısında dış ticaret açığı 11.6 milyar $

Türkiye'nin Dış Ticareti (1999)
Ülke	İthalat*	İhracat*	Açık	(%)
ALMANYA	5.880	5.473	-407	20.5
İTALYA	3.192	1.685	-1.507	6.3
FRANSA	3.127	1.570	-1.557	5.9
ABD	3.08	2.437	-6	9.2
BDT	2.374	589	-1.785	2.2
İNGİLTERE	2.190	1.829	-361	6.9
İSVEÇ	1.444	183	-1.265	0.7
JAPONYA	1.393	122	-1.275	0.5
HOLLANDA	1.316	932	-384	3.5
İSPANYA	1.262	763	-499	2.9
BEL-LÜKS	1.133	623	-510	2.3
ÇİN HALK CUMH.	895	37	-858	0.1
GÜNEY KORE	871	102	-769	0.4
Toplam	28.157	16.345	-11.812	61.4
Genel Toplam	40.687	26.588	-14.099	100.0

* Milyon Dolar